Persepolis

• fafatuka
• 17.2.2010 - 2:02
• Animasyon Dram
• 4 Yorum

Pixar?ın, Dreamworks?ün bilgisayar harikası animasyonlarından sonra biraz sönük bulacağımı düşündüğüm ama konusu itibariyle fazlasıyla merak ettiğim Persepolis?i izledikten sonra bu kadar geç izleyişime epey bir hayıflandım sayın seyirciler. Zira, tahmin edebileceğim üzre politik göndermelerle içeriği dolu, tahmin edemeyeceğim kadar da sahneler arası geçişlerle izleyeni büyüleyen, aldığı ödülleri anasının ak sütü gibi hak etmiş bir film Persepolis.

1979 yılı İran?ında, hayatın akışının bambaşka bir yöne seyredeceği devrimden sonra, Marjane adında cimcime mi cimcime bir kızın bakışından önce İran?ı, sonra Avrupa?yı sonra tekrar İran?ı izleriz Persepolis?te. Şah döneminde zamanın baskılarından rahatsız olan aydın kesim, mollalarla iş birliği yaparak yeni bir düzen getirmek üzere şah mat yapar. Oyunu kazandıklarını düşünürken humeyninin oyununa geldiklerini geç farkeden bir çok solcu hapsedilir ya da asılır. İran?da devir şeriat devridir ve modern yaşam koşulları giderek orta çağ koşullarına dönüşür. Topraklarındaki bu mağara adamlık durumların üstesinden gelmekte hayli zorlanan, İran-Irak savaşının başlamasıyla da hayatları iyice zorlaşan Marjene?in ailesi, kızlarını Avusturya?ya bir liseye gönderir. Marjene?in özgürlüğü yaşamak üzere gittiği Avrupa, cimcime kızımıza, bittabii o artık genç bir kızdır, sınırları belirsiz bir özgürlük sunuyormuş gözükse de daha çok yalnızlaşmasına sebep olur. Ülkesini ve ailesini özleyen Marjene, ölümden döndüğü bir hastalık sonrası yurduna döner. İran?da işler bıraktığından daha zor ve daha ?kapalıdır? artık.

Persepolis konusu itibariyle bir çok yönden ele alınabilecek bir film. İlk akla gelen politik tavrı elbette. Daha doğrusu dile getirdiği, göze gösterdiği sahneler. Şah?ın başta Atatürk?ün Türkiye?yi modernleştirmesi gibi kendi ülkesini modernleştirmek isterken İngiliz oyununa gelmesi, İran-Irak savaşında batı ülkelerinin iki tarafa da silah satıp ateşe körükle gitmeleri dile getirdiği cümleler olarak kayda geçiyor. Büyük umutlarla ve halkın yüzde yüzüne yakın oy desteğiyle iktidara gelip İran’ı  karabasana çeviren humeyninin şeriatının insanları ne hallere soktuğu da gözler önüne serilen sahneler arasında.

Ele alınabilecek bir diğer yön ise Marjene?in Avrupa?da gördüğü özgür hayat. Yasaklarla çevrili bir düzenden sonra, kaydı kuydu yok denilebilecek marjinal bir arkadaş çevresinde yaşadıklarının/hissettiklerinin de pek matah şeyler olmadığını görüyoruz Marjene?in. ?Her şey boş, bu boşluğu doldurmak için insanlar savaşlar uyduruyor.? diyen apaçi kılıklıya verdiği cevapta Marjene?in bu yaşamdan ve ilişkilerden de mutlu olmadığını anlıyoruz. Hatta kendini Fransız olarak tanıtacak kadar  arafta kalıyor Avrupa?da. Gerçi ipi koparan şey, talihsiz bir aşk hikayesi oluyor, ve kısa sayılabilecek ömr-ü hayatında bir devrim bir de savaş görmüş Marjene, bir aşkzede olarak ülkesine geri dönüyor. Döndükten sonra ecnebicesi Eye Of The Tiger olan yıkılmadım ayaktayım şarkısını terennüm etmesi biraz zaman alsa da sevmeye hatta evlenmeye cesaret edecek kadar kendine geliyor. Yazık ki mutluluğun yine yüzüne gülmediği Marjene, ülkesini bir kez daha ve bu sefer dönmemek üzere terkediyor ama bir İranlı olarak.

Film aynı zamanda bir genç kızın, bir kadının hikayesi. Çocukluğun saf ama muzip dönemlerinden çoğu insandan farklı olarak geçen küçük bir kızın, büyüdükçe ergenliğe yakışır asilikte kendince başkaldırışlarını çok güzel yansıtmış Persepolis. Bir kadın olarak ise,  hayatın çelmelerine bir de kadını ikinci sınıf olarak bile görmeyen bir rejimin zorlamaları altında takılmamaya çalışan Marjene?in hikayesi söylenebilecek ya da gösterilebilecek en net sahnelerle ortaya konulmuş. Bu arada, hikayenin bir çeşit otobiyografi olduğunu, filmin, Marjene  Satrapi?nin yaşadıklarından yola çıkarak resimleyip yazdığı aynı adlı çizgi romandan uyarlandığını da ekleyelim.

Persepolis, anlattıkları kadar anlatma biçimiyle de etkileyici bir animasyon. Siyah beyaz olması ya da iki boyutlu sade çizimleri sizi yanıltmasın. Daha jeneriği başladığında izleyeni etkisi altına alan çizimler, özellikle sahne geçişlerindeki akıcılıkla, anlatımdaki şaşırtıcı buluşlarla holivud animasyonlarından farklı ama en az onlar  kadar (hatta belki de daha fazla) keyifle izlenebilir çizimler. Filmin keyif veren bir diğer yanı da elbette mizahı tam ayarında, küçük bir çocuğa, genç bir kıza ve bir kadına yakışır bir biçimde vermesi.

Dindar insanlar filmin şeriat eleştirisinden hoşlanmayabilir diye düşünüyorum, ama burada dikkat edilmesi gereken nokta filmdeki eleştirinin dine değil dini kendi bağnaz düşüncelerine göre yaşamaya/yaşatmaya çalışanlara geldiğidir. Bu tür insanları görmek için uzağa bakmaya bile gerek yok, daha geçenlerde 16 yaşındaki bir genç kız babası ve dedesi tarafından diri diri toprağa gömülmedi mi benim güzel ama yalnız ülkemde?

4 kişi bu yazıyı beğendi. Ya siz?