“Özgür Dünya” ve Otomatik Portakal

11 Eylül 2001? Dünya Ticaret Merkezi?ne çarpan iki adet yolcu uçağı dünya tarihinde yeni bir sayfa açtı. Bilindiği üzere ?özgür dünya?ya yönelik bu saldırı hemen hemen bütün dünya tarafından lanetlendi. Durum incelemeye alındı, teşhis koyuldu ve harekete geçildi. Sorunu yaratan modern dünya?nın, özgür dünya?nın ?değer?lerinden nasibini almamış sorunlu ve sorun çıkarmaya da eğilimli birkaç ülke olarak belirlendi. Özgürlük, demokrasi, eşitlik, insan hakları, adalet vb. değer ve kurumlardan yoksun ve tabir yerindeyse bu hastalıklı bölgelere yönelik tedavinin adı ise ?özgürleştirme ve demokratikleştirme? olarak belirlendi. Sonraki adım ise ismi geçen ülkelerin sırayla işgali ve güç kullanmak suretiyle demokratikleştirilmesi olmuştu hatırlayacağınız gibi. Sergilenen çabanın yani konulan teşhis ve tedavinin başarısı konusu henüz cevapsız fakat ortada açık olan bir yanlış var ki o da modern dünyanın, anlamı belirsizleştirilmiş ve adına ?özgürlük? denen gizemli şeyin toplumlara yada bireylere dışarıdan ? ve hatta zorla ? yerleştirilebilir mahiyette bir şey olduğuna dair olan inancıdır. Bu inanç çerçevesinde belki de gereğinden fazla destek gören işgal ve özgürleştirme harekatı her ne kadar yoğunca ironi de koksa omuz omuza sürdürülmeye çalışılmakta.

?Hayat sanatı taklit eder? diyen Oscar Wilde?a kulak verirsek, hem edebiyat hem de sinema tarihinin önemli eserlerinden biri olan ?Otomatik Portakal?ın baş karakteri olan Alex?in kendi kurgu dünyasında gördüğü muamelenin, bizim gerçek dünyamızda gerçek insan yada toplumlara gösterdiğimizden pekte farklı olmadığını görebiliriz sanırız. Hapishane günlerinde üzerinde denenen yeni rehabilitasyon yöntemi Alex?i özgürlüğüne kavuşturacaktır. O artık içinde onu azdıran şeytandan azade bir biçimde toplumun hür ve sağlıklı bir üyesi olacaktır. Fakat işlerin beklendiği gibi gitmediğini ve bu tedavinin Alex?i intihara kadar giden bir yola soktuğunu görüyoruz hikayenin devamında. Kurgu dünyada olayların sonucuna çabucak ulaşmak mümkünken ne yazık ki gerçeğe döndüğümüz de beklemekten başka seçeneğimiz kalmıyor. Fakat yine de Orta Doğu?da girişilen tedavinin de Alex?te ortaya çıkan yan etkilere benzer etkiler taşıyacağını öngörebilmek için kahin olmaya gerek yok sanırız.

Yüz yıllar boyunca insanlık tarihinin en yüksek ülküsü olan ?özgürlük? içinde bulunduğumuz çağda sanki kendi kendisinin bir parodisi haline getirilmeye çalışılıyor gibi. İnsanlar özgürce tüketmek, özgürce yok etmek, özgürce silahlanmak, özgürce özgürlük dağıtabilmek istiyorlar. Her kesim özgürlüğü kendince tanımlayıp çıkarları doğrultusunda kullanmak derdinde, daha önce hiçbir çağda olmadığı kadar çok suçun ve yanlışın sorumlusu oluverdi özgürlük. Tekrar filme dönersek kendi iradesi ile suç işleyen, bilinçli bir şekilde yasaları çiğneyen bir birey de özgür olarak adlandırılıyor, tepkisel koşulama ile şartlandırılmış ve kötü şeyler düşünemeyip kötülük yapamayan bir başka birey de sanki özgürleştirilmiş gibi görünüyor. Bahsi geçen iki örneğe daha yakından bakmak bir çözüm getirebilir.

İlk durumda yasalar tarafından sınırlandırılmayı reddeden Alex bu yasaları hiçe sayarak kendi özgürlüğünü sonuna kadar yaşıyor denebilir. Zira Alex?in eylemlerini belirleyen yegane unsur kendi iradesi. O gece canı ne yapmak istiyorsa onu yapıyor, isteği ile kendisi arasına girecek herhangi bir unsuru ? yasa, norm, birey ? göz ardı ederek kendi arzularından başka hiçbir şeyin kendisini sınırlandırmasına izin vermiyor bu da Alex?i özgür kılan başlıca etmenmiş gibi görünüyor. Belki de çoğumuzun kıskanacağı kadar ?özgür?dür Alex. Fakat görünüş yanıltıcı olabilir.

?Arzu ve isteklerimizin eylemlerimizin yegane belirleyicileri olması bizi gerçekten özgür kılar mı?? sorusu üzerine iyice düşünmek gerekmektedir. Zira özgürlükten anlaşılacak bir ?eylemde tam serbestlik? fikri yani ?ne istersem onu yaparım? düşüncesi bizi hatalı sonuçlara götürecektir. Çünkü bireysel özgürlükler sonsuz değildirler aksine her bireyin özgürlük alanı bir diğerininki ile sınırlandırılmıştır. Yoksa özgürlük adına insanın değerini hiçe saymak ve eylemlerimizin belirleyicileri olarak sadece arzu ve isteklerimizi ve dahi kendi irademizi kullanmak bizi özgür kılmayacağı gibi aslında bizi köleleştiren yegane unsurdur da. Özgürlük düşüncesinin temelinde akıl bulunmalıdır zira Kant?ın dediği gibi insanın özgür eyleyebilmesinin koşulu akıl sahibi olmasıdır. Kant?ın doğa nedenselliği dediği Alex?in ise eğlence adını verdiği arzu ve isteklerin belirleyiciliği eşliğinde eylemek, belirli bir nedenin yarattığı etki ile hareket eden eşyanın yaptığından pekte farklı bir şey değildir. Bu alanda özgürlük aranamaz. Eylemdeki özgürlük yalnızca akıl belirleyici olduğu zaman üzerine konuşulabilecek bir şeydir.

Çalmak, dövmek, tecavüz etmek gibi eylemler akla dayandırılabilir mi tartışılır. Dahası Alex?in özgürce eylediğini düşündüğümüz zamanlarda aslında arzularının ve isteklerinin esiri olduğunu söyleyebiliriz. Peki Alex?i esaretinden kurtarmak kime düşer ve bu kurtarma eylemi nasıl gerçekleştirilmelidir?

Hikayemizde Alex yetkililer tarafından bir çeşit karşı edimsel koşullanmaya tabi tutulmaktadır. Bu işlem sayesinde aklındaki şeytani fikirlerden arınan Alex topluma geri kazandırılmış olur aynı zamanda da özgürlüğüne kavuşur. Gerçekten de bu tedavi Alex?i özgür kılmaktadır. Zira artık toplum için tehlike arz etmeyen Alex hapishaneden salınır ve kendi normal yaşamına dönmesine izin verilir. Alex artık özgürdür; hem hapishaneden çıkmıştır hem de aklındaki kötülük damarından kurtulmuştur. Fakat bu özgürlük yine de sorunlu görünmektedir.

Aklından geçen her kötü düşünce Alex?in midesinin bulanmasına ve şiddetli bir acı hissetmesine neden olmaktadır. Herhangi bir şekilde koşullanmış bir bireyin, özgür eylemesi söz konusu olamaz. Çünkü her ne kadar Alex?in koşullanmış beyni onun topluma ve diğer bireylere zarar vermesini engellese de bu engel Alex?in özgür düşünmesini de imkansızlaştırır. Özgür eylem akla dayanmalıdır, neden etki bağlarından ayrı olmalıdır demiştik. Peki Alex?e yapılan müdahale onun aklını özgür mü kıldı, yoksa zaten arzuların etkisi altında olduğu için esir ilan ettiğimiz zihni istencin kıskacından kurtarmak için ona başka bir efendi mi bulmuş olduk? Yani hastalığı başka bir hastalık ile mi tedavi etmeye kalkıştık? Aynen şu çağda onlarca ulusun başka uluslara yapmaya çalıştığı gibi.Nasıl ki siyasi çıkarlar filmde Alex?in özgürlük alanını belirleyen bir ana unsur oluyorsa,günümüz uluslarının da diğer uluslar üzerinde görünüşte ?özgürlük? alanını tekrar yapılandırmak(!) gibi bir dertleri ortaya cıkıyor..

Alex?in özgürlük alanını toplum mu sınırlıyor yoksa onun arzu ve eğilimleri mi? Toplumun burada koyduğu sınır nedir?Sadece başkasının özgürlük alanına geçmemek mi bizi bu yasal alanda özgür kılıyor?Aklını kullanıp kendi bilincine varan bir insan diğer bir insanın özgürlük alanına girmez.Peki bu durumda doktorların Alex?in elinden aldıkları ?özgürlük? yerine ona sağladıkları yeni ?özgürlük? aslında iki uç değil midir?Günümüzde ki uluslarda gördüğümüz de aynı böyledir.insanların ?özgürlük? ü için onların elindeki yasaları ?değer?leri yıkıp baştan bir ?özgürlük alanı? oluşturmak?Özgürlük insanın aklını kullanarak sahip olduğu en büyük değerlerden biridir.kişi olarak özgürlüğe sahip olmak bir olanaktır ve bu olanağı gerçekleştirmek ancak bunun bilinciyle olur.ve bu bilinç toplumda birey olarak yasamanın verdiği bir bilinçtir.böyle bir bilinç nasıl olurda ölümle sonuçlanabilir?hikayemizde Alex?in toplumda kazandığı ?özgürlük? intiharla sonuçlanır.bir birey olarak Alex ?özgürlük? ünü ölüm de nasıl bulabilir?uluslar birbirlerini vurarak ,öldürerek nasıl bir yüce ?değer?in fakına varabilirler?bu soruları cevaplayabilmek gerçekten zor.

Özgürlük hiçbir bireye zorla verilemez. insan olmanın bir getirisi olan özgürlüğün olanağı her bir bireyde vardır ve bunu gerçek kılmak demin de dediğimiz gibi, ancak kişi olarak bunun farkına varmakla olur. Bu bilinci kimse kimseye ne dayatabilir ne de baskı ve işkence gibi yollarla onda uyandırabilir. Alex ne arzu ve istemelerine göre eylerken özgürdü ne de topluma kazandırılma çabalarıyla koşullandırıldığında özgürdü. Günümüzde de Irak, İran, Libya, Endonezya, Arjantin, Afganistan, Yemen, Kuzey Kore gibi ülkelere dayatılan zoraki ?demokratikleştirme ve özgürleştirme politikaları? insanları hiçbir zaman ?özgür? kılmayacaktır.

5 kişi bu yazıyı beğendi. Ya siz?

Paylaş

Etiketler:

Gizle/Göster

Yorumlar:

"“Özgür Dünya” ve Otomatik Portakal" yazısı hakkında toplam 2 Yorum yazıldı. Siz de bu yazı hakkında yorum yazabilirsiniz.

mete metehan 21.8.2010 - 10:10

film olduka ilginç, sıradışı hatta bana göre itici bir görüntüsü olmasına rağmen izlemem gereken birşeylervar sanki.
yazı güzel olmuş, ellerinize sağlık.

korsan ziyaretci 27.9.2010 - 0:00

şu filmi birtürlü izleyememiştim ve şu esnada sizin yazınızı okuma onuruna eriştim. merak ettiğim ve beklediğim gibi ilginç bir film fakat hala izleme sansım olmadı.
şu yazının üzerine birkez daha izleyemediğime kahroluyorum .

Yorum Yaz:

Yorum yazarken adınız, soyadınız, e-posta adresiniz ile yorumunuzu mutlaka girmelisiniz. E-posta adresiniz burada gözükmeyecek ve aynı zamanda başkalarıyla kesinlikle paylaşılmayacaktır. Lütfen yazı ile alakalı yorumlar yazmaya özen gösteriniz. Aksi halde yorumunuz yayımlanmayabilir.