Synecdoche, New York

• rahmetli
• 20.1.2012 - 22:22
• Dram Komedi
• 2 Yorum

Zaman ilerledikçe insanın hayatındaki dönüm noktalarından biriyle filizlendirdiği felsefesi, zaman geçtikçe acı veya tatlı tecrübelerle koca bir ağaca dönüşür. Yağmur için bulutlara yalvardığı günlerin ardından şükretmediği günlere lanet eden insanoğlu, kökleri yerin metrelerce altına uzanırken gövdesinin hareket etmediğini sadece ölmek üzereyken fark edebilir. Anı yaşamanın zorluğu bir sonraki anı planlamanın sonucudur lakin ömür, bunu fark etmek sanki sorumsuzluğu doğuracakmış gibi bir algının çelişkilerinde yaşanır. Çelişkilerle mi yoksa kaderin çizdiği çizgilerle mi ilerliyor hayat bilemem ama kaderin başlı başına bir çelişkiden ibaret olduğunu söyleyebilirim.

Charlie Kaufman sıradan bir senarist değil, bu yüzden onun filmini yorumlamaya başlarken sıradan cümleler kurmamalısınız. Bunun kanıtını bazılarınız Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Adaptation veya Being John Malkovic filmlerinde görmüştür. Filmlerinde kendine özgü bir zaman akışı sergileyen senarist Kaufman, bu sefer yönetmen koltuğunu da - Spike Jonze teklifini kabul etmeyince - kendisi doldurdu. Bu konuda başarılı olduğu kadar oyuncu seçimlerinde de büyük bir başarı yakaladığını söyleyebiliriz.

Filmin ana karakteri Caden Cotard (Philip Seymour Hoffman) yakın zamanda öleceğini düşünerek bunu saplantı haline getiren bir tiyatro yönetmenidir. Kalıcı olmayı isteyip gerçek hayatı sahneye yansıtmayı amaçlayan yönetmen tüm gerçekliğin ölümle aşk arasındaki kocaman bir dünyada paylaşıldığını düşünür. Mutlu olmayı isterken mutsuzluğun koynuna düşen, doğruyla yanlışın kararını vermeye çalışırken peşinden koştuğu hayatın ara sokaklarında kaybolan ve istediği hayatı küçük parçalara ayırıp birleştirmeye çalışan bir adam düşünebilirsiniz. Yönetmen elde ettiği para ödülüyle hayatını kocaman bir sahneye (hatta küçük bir şehre) dönüştürerek, kurduğu hayallerle gerçek hayatını bir oyuna dökmeyi amaçlar. Synecdoche’un anlamı da zaten tümevarım veya tümdengelim düşüncelerini simgeler: Küçük bir şehirde koca bir hayatı oynamak gibi.

Filmin belirsizliklerinin metaforlarla gizlendiğini unutmayarak izlenilmesi gereken yorucu ve aynı zamanda düşündürücü bir yapıttan bahsetmek aslında çok zor. Ele aldığı konu basitçe “hayat”, ama hayat o kadar da basit değil. Ölümden korkarak yaşamanın olumsuzlukları ele alınırken aynı zamanda ölüm hiç yokmuş gibi davranmanın yersizliğini de filmde görebiliyorsunuz. Mesela yanan bir evin temsil ettiği korkularla yüzleşme veya korkuyu (ölümü) kabullenme metaforu sizde başka anlamlar çağrıştırabilir. Birkaç kere izlemeniz bile gerekebilir. Bu yüzden eğer izlemeyenler varsa diye düşünerek detaylara inmek istemiyorum çünkü görüşünüzü sabitleyerek farklı anlamlar çıkarmanızı engelleyebilirim.

Yine de filmde beni etkileyen sahnelerden bahsetmeden geçmek istemiyorum. Bir rahibin canlandırıldığı konuşmadaki cümleler filmin kısmi düşüncesini açıklıyor gibi: “Dünya zaman ilerledikçe devam ediyor olsa da siz burada saniyenin küçük bir dilimi kadar var olursunuz. Zamanınızın büyük bir kısmı doğmadan önce veya öldükten sonra harcanır ama siz hayatınızı yaşamak varken birinin gelip bunu düzeltmesini bekliyorsunuz. Bir telefon, bir mektup veya bir bakış için yıllarınızı harcıyorsunuz. Gelecek gibi görünmesine rağmen asla gelmiyor. Sonuçta hayatınızı gerçekleşmesini umduğunuz bir hayal veya imkansız bir umut ile geçiriyorsunuz: Birine bağlandığınızı hissettiren, bir bütünmüş gibi hissetmenizi sağlayan veya sevildiğinizi hissetmenizi sağlayan bir şey. Gerçek şu ki çok kızgınım, çok mutsuzum. Gerçek şu ki çok yalnız kaldım, çok uzun süre acı çektim. Yalnız kaldıkça bu zaman zarfında iyiymişim gibi davrandım. Nedenini bilmiyorum. Belki de nedeni herkes kendi dertleriyle varken benim zavallılığımı duymak istememişlerdir…”

Tahmin edilebilirlilik unsurlarının düşük olduğu bu filmde birçok gerçeklikle hayal gücü birleştirilmiş durumda. O yüzden neyin yanlış veya doğru olduğunu söyleyemezsiniz çünkü kurulan cümlenin bir temenni mi yoksa bir düşünce mi olduğunu da tam olarak bilemiyorsunuz. Yine de varsayımda bulunmak benliğinize serbest olacaktır. Senarist Charlie Kaufman yazar Marcel Proust’un kitaplarından epey esinleniyor olsa gerek ki önceki filmlerinden biri olan Adaptation’da Japonların kağıttan çiçekleriyle ilgili olan kısmı için küçük bir alıntı yapmıştı. Aynı zamanda bu filmin birkaç temasını da Kayıp Zamanın İzinde adlı kitaptan esinlenerek yazdığını görebilirsiniz. Mesela Caden’ın psikologunun sahip olduğu karakter gibi. Bu yüzden yapıtların tamamen orjinal olduğunu düşünen insanların aslında Kaufman’ın çoğu zaman bilineni bilgeliğe bürüyerek veya bilgelikle birleştirerek sunduğunu görmeleri gerek. Filmdeki her bir isim ve her bir mekan seçilerek koyulmuş. Her birinin günlük hayatta farklı dünyalarda hikayeleri var. Bunları bilmiyor olabilirsiniz, gayet normal. Siz sadece filmi izleyin, anlatamadıklarımı o zaman anlayacaksınız ve yazmadıklarımı o zaman göreceksiniz.

Sevgiler.

5 kişi bu yazıyı beğendi. Ya siz?