IMDB'yi Sorgulamayı Öğrenmek

01 Mayıs 2013

''Hazır 20 yaşına girmişken farklı bir şekilde anmak istedim!''

Film izlemeye başlayalı ne kadar oldu tam olarak bilmiyorum ama o zamana paralel olarak IMDB?yi takip ediyorum. IMDB nedir? Internation World Movie Database, yani dünya üstünde dönen bütün filmleri bünyesinde bulunduran, kim nerede hangi projede oynuyor, yeni yapımlar ve ne zaman yayınlanacakları ve ayrıca yapım öncesi aşamalara kadar bizim takip etmemizi sağlayan bir site. Bünyesinde tüm zamanların en çok gişe yapan filmi, tüm zamanların en iyi 250 filmi ve tüm zamanların en kötü 100 filmi gibi kategorileri barındıran değerli bir kaynak. Ama hep düşündüğüm ve kendimi sorgulamaktan asla alıkoyamadığım bir nokta var ve bu yazı dâhilinde kendi merakımı giderme aşamalarımı ve bu işin aslının ne olduğunu çözme çabalarımı burada aktarmak istiyorum. Belki benim gibi bu konuyu merak edenler vardır ve aynı zamanda belki bu yazıda soru işaretleriyle dolu olan noktalarımı tamamlayabilecek, yanlış olan taraflarımı düzeltebilmeme yardımcı olacaklar vardır.

Her şey gayet güzel, bir filmi izlemeden önce, ben mutlaka IMDB?yi bir açar ve filmin puanına bakarım. Bunun artık daha çok bir ??alışkanlık?? olduğunu söyleyebilirim. İzlemediğim film hakkında yorum okumasam da, trailer?ını izlemesemde bu, yapmaktan kendimi alıkoyamadığım bir alışkanlık oldu ne yazık ki. Bu başlarda sadece bir rutin olarak gelmişti bana ama zamanla izlediğim film sayısındaki artışa paralel olarak, ??acaba bu notlarda neyin nesi?? gibilerinden bir merak oluştu. Daha sonra bu merak çığ gibi büyüdü ve artık sadece notları değil hesaplama metotlarını merak eder oldum. İstemeseniz bile sorgulatıyorlar kendilerini mesela neden kendi sayfasında Shawshank Redemption?un notu 9,2 iken, Top 250 listesinde o not 9,1 olarak gözüküyor diye merak ediyor insan.

Hiç kuşku yok ki, burada belli bir düzen dâhilinde bir şeylerin olması gerekiyor. Günde (rivayet!) 50 milyon tıklama alan bir siteden bahsediyoruz. Diyelim ki bu 50 bin rakamı doğru ve ortaya yeni bir film geliyor. Inception. Ben filmi çok sevdim beğendim filme 9 notunu veriyorum. Birçok insan notlarını verdikten sonra oraya bir ortalama çıkıyor mesela o ortalama 9,3 olsun. Başarının her daim kıskanıldığı bir dünyada yaşamaktayız bunu kimse inkâr etmesin lütfen. Sadece gereksizlik olsun diye filmi bile izlemeden 1 verenler elbette olacaktır. Burada atlanmaması gereken bir şey daha var, daha film sinemalara gelmeden direk 10 yapıştıranlar ne olacak. Mesela size bir örnek vermek istiyorum. "Serenity" filmi daha sinemalara girmeden filme 4bin ila 5 bin kişinin verdiği oylar sonucu ortalaması 9,2 gibi bir rakamdı. İnanılmaz değil mi? İşte tam burada IMDB?nin sistemi devreye girmek zorunda kalıyor.

??Oy Filtreleme?? davası bence çok yerinde bir karar, neresinden bakıldığına göre. Mesela sırf Shawshank ilk sıraya yerleşsin diye bu filme 10 verecekleri ve aynı zamanda bu insanlar da Godfather filmine 1 puan veriyorlar. Bu tip oyların filtrelenmesinden bahsediyoruz burada. Mesela 100.000 bin kişinin oy verdiği filmin ortalaması 7,7 ise 1 puan verenin etkisi milyonda etkisi çok az olacaktır. Sıfır rakamının yanına konulan virgülden sonra sayılamayacak kadar bir etki. Burada size çok fazla laf salatası anlattım, birçok varsayım üstünde durdum ama tek bir şeyi söylemedim. Bunların hepsi sadece ??varsayım??. Benim buraya kadar yazdıklarım ya da bundan sonra bu konu üstüne konuşulacak şeyler. Çünkü kimse bu filtrelemenin gerçek formülünü bilmiyor.

We will not disclose exactly if/when/how certain votes are weighted differently because the idea is, among other things, to give a more objective rating and neutralize attempts to artificially inflate or deflate the average user rating on a film.

Buradan sonra tartışılacak şey, ancak bu sisteme güvenmek olabilir. Sonuçta elbette eleştirmekte serbestiz çünkü bu kadar büyük bir kitleye hitap eden sitenin böyle bir tutum içinde olması ne kadar doğru olabilir? Ama öbür türlüde ortaya çıkacak olan sorunlarla nasıl baş edebileceksiniz. Biz ne anketler gördük, sadece biri öbürünü geçsin diye, daha fazla yandan öbür tarafa düşük not verdiğini. Fanatiklik bazen başa dert oluyor, her alanda. IMDB ayrıca;

If this is still not good enough as an explanation then all we can suggest is that you ignore the ratings or simply use the raw mean as shown on the film's ratings page instead. It's your choice at the end of the day.

Diyerek; eğer beğeniyorsanız bakın, eğer kafanıza göre değilse o zaman bakmayın tarzında bir açıklama daha yaparak kendilerini aklamaya çalışmış. Kendilerine göre haksız değiller. Bu konu hakkında buraya kadar söyleyeceklerim bu kadardı. Eğer yukarıda alıntı yaptığım yazının tamamını okumak istiyorsanız buyurun (yerse!)

Biraz farklı yerlere çekelim konuyu. Biraz örneklerle yukarıda söylemek istediklerimi destekleyim ve daha sonra biraz daha yorum yapalım.

http://img214.imageshack.us/img214/4606/leondl1.jpg

Yukarıda ki oy dağılımına göre zaten mevcut olan aritmetik ortalama yazıyor. 8.7

Medyan ortalaması da 9

IMDB notu: 8,6

Yani aritmetik ortalama olarak 8,7 çıkan bir filmin, IMDB ortalaması bize 8,6 olarak yansıyor.

Ya da başka bir örneğe bakalım hemen; yakınlardan bir örnek Inception

IMDB Top 250: 9,0

Aritmetik: 9,2

Weight Average: 9,1

3 tane farklı rakamla karşı karşıya kaldığımız zaman yapılması gereken, bildiklerimi güzelce sindirmek gerekiyor. Aritmetik ortalamayı ve Ağırlıklı ortalama (açıklanmayan) sistemi az çok anladık. O zaman karşımıza bir sistem daha çıkıyor. Top 250 puanı niye farklı?

Top 250 de geçen filmlerin puanlarını hesaplamak için ise kullanılan formül;

The formula for calculating the Top Rated 250 Titles gives a true Bayesian estimate:

 weighted rating (WR) = (v ÷ (v+m)) × R + (m ÷ (v+m)) × C

where:

  • R = average for the movie (mean) = (Rating)

  • v = number of votes for the movie = (votes)

  • m = minimum votes required to be listed in the Top 250 (currently 3000)

  • C = the mean vote across the whole report (currently 6.9)


for the Top 250, only votes from regular voters are considered.

Bu sistemin tamamen diğerlerinden farklı olduğunu söyleyebilirim ve aynı zamanda ??ağırlıklı sistem?? dediğimiz durumun buna eşit olmadığını da söyleyebilirim. Öyle olsa puanlar eşit olurdu ama eşitliği yakaladığım örnekler o kadar az ki! Bunlara verebileceğim en çarpıcı örnek herhalde Godfather 1972 yapımıdır. ??ağırlıklı puanı?? 9,2 iken, aritmetik ortalaması 8,7 dir. Aynı zamanda Top 250 puanı da 9,1. Buradan anlaşılıyor ki, ya da ben bu şekilde yorumluyorum; Top 250 ve ??ağırlıklı puan?? hesabı birbirine yakın bir sistemden yola çıkıyor.

En azından burada belirli bir teorem ortaya atıyorlar ve bu sistemi basitçe;

Olasılık kuramı içinde incelenen önemli bir konudur. Bu teorem bir rassal değişken için olasılık dağılımı içinde koşullu olasılıklar ile marjinal olasılıklar arasındaki ilişkiyi gösterir. Bu şekli ile Bayes teoremi bütün istatistikçiler için kabul edilir bir ilişkiyi açıklar. Bu kavram için Bayes kuralı veya Bayes kanunu adları da kullanılır.

http://tr.wikipedia.org/wiki/Bayes_teoremi

Olarak açıklayabilir ve geri kalan kısmını yüksek matematik bilen bir arkadaşın bize daha da basitleştirilmiş olarak açıklamasını rica edebiliriz?

Bilinenlere göre, bu sistemde adamlar sadece yüksek rütbeye sahip ??voter?? yani oy verenlerin oylarını dikkate alıyorlar. Artık elemenin elemesini yapıyorlar. Normal olarak oy veren üyelerin haricinden; sadece oy verme hakkına sahip olanların içinden de bir eleme yapıyorlar ve en yüksek rütbeli tabakanın verdiği oyları ??Bayes?? kuralını kullanarak hesaplıyorlar. Zaten bunu açıkça belirtmişler.

Daha fazla rakamların içinde boğulmadan, varsayımlar üstüne gitmeden yazıyı biraz da bilinçli olarak, biraz toparlama yaparak burada bitirmek istiyorum. Adamlar kendilerine has bazı hesaplamalar ve üye verecek olanlar arasından seçimler yapıyorlar. Yukarıda da söylediğim gibi, böyle bir şeyi yapmalarının ya da yapmamaların ne kadar etik olduğunu tartışabiliriz. Çünkü bu kadar büyük bir sitenin yaptığı uygulamaların neler olduğunu tam olarak kimsenin bilmemesi ama aynı anda bu bilinmeyenler sayesinde ??eşitliğin?? sağlanabildiğine bizi inandırdıkları gerçeği var.

Durum her ne kadar bu şekilde ilerliyor olsa da, IMDB?yi düzenli olarak fark edeceklerdir, izlediğimiz filmlerin çoğunda IMDB puanı tartışması vardır. O filmin neden bu kadar düşük diğerinin neden bu kadar düşük olduğunu her seferinde sorgulayarak, bir yerden sonra kendimizi bunaltır hale geliyoruz. Bunun daha kötüsü, sinemayı ??sadece izleyenler?? bir film muhabbeti sırasında sizin beğenmediğiniz bir yapıt hakkında ?? onu nasıl beğenmezsin, IMDB puanı 8,7?? tarzında belgeleri önünüze sürdüğü zaman çoğu zaman yapılacak fazla bir şey olmuyor. Karşınıza alıp yukarıda konuşulanları teker teker açıklayamayacağınız gibi, bunun hakkında söylenecek tek şey genellikle ?? IMDB?ye güvenme sen?? oluyor. Garip bir durum kesinlikle...

En sonda kişisel olarak; IMDB?nin puanlaması benim ölçütlerimden biri değildir. Bir şeyler yapmaya çalışıyorlar, milyonlarca kişi tarafından takip ediliyor. Öyle bir zaman vardır ki, sen büyük çoğunluğu karşına alamayacak kadar ufak bir topluluksundur ve ancak böyle sorgularsın. İşte öylesine büyük bir topluluğun inandığı şeyleri değiştirmek ve onların bunu sorgulamasını sağlamak da bir o kadar zor oluyor.

Üye Yorumları

Emin Buğra Saral Emin Buğra Saral Yazar 20.11.2010

Ben de daha önce merak edip neye göre sıraladıklarını incelemiş senin bulduğun açıklamaları bulmuştum. E sitede yazan o olduğu için onu bulmam normal tabi :) Matematik kısmınıysa merak etmedim pek, fakat senin yazını okuduktan sonra daha sonra incelemeyi düşünüyorum :)

beyza beyza Üye 23.10.2010

filme karar verirken sivrisinema gibi takip ettiğim bir kaç siteye bakar sonrasında fragmanla karar veririm. IMDb benim için ölçü olmadı şimdiye kadar. fakat güzel tesbitler ve aslında açılması gereken bir konu paylaşmışsınız. Fazla yorum almaması üzücü. Bu konuyu "film izlemeden önce baz aldığınız unsurlar" diye değiştirelim:)

duzeltme duzeltme Üye 22.10.2010

Internation World Movie Database The (I)nternet (M)ovie (D)ata(b)ase (IMDb)

Fırat Çimenli Fırat Çimenli Yazar 21.10.2010

^^ Şimdik şöyle bir durum var ^^ Matematiksel olan kısmını şöyle bir okudum, yazdım geçtim. Bende zaten ince ince olarak bilmiyorum, sadece inceledim ve böyle üstün körü anlatabilecek kadar, kaldı ki banane? Bunun dışında yorumunda söylediğin özellikle '' Filmleri neye göre izliyorlar? Kriterleri neler? '' tarzında ki yaklaşımların gayet yerinde olmuş, benimde sorguladığım bu zaten :D ilginç, ya en azından bize malzeme var ki bizde sorgulayabiliyoruz :D

fafatuka fafatuka Yönetici 21.10.2010

Yukarıdaki matematiksel açıklamalardan zerresini anlamadım ki bu tamamen benimle ilgili bir meseledir, yanlış anlaşılmaya, ama ele aldığı konu itibariyle çok yerinde ve siteye yakışır bir yazı olmuş UnjustLucifer, tebrik ederim. IMDB bazılarımız için çok önemli bazılarımız içinse değil. Şahsen bir filmi değerlendirirken ya da izleyip izlememe kararı alırken bu siteye bakmam. Çünkü söz konusu site son tahlilde (film/oyuncu haberlerini ayrı tutarak tabii) insanların beğenilerini ölçüt olarak almış ve izleyicinin filmlere puan vermesiyle istatistiklerini oluşturmakta. Peki bu izleyiciler kim? (Hatta yazıda da değinildiği üzre izlemeyen bile puan verebiliyor kendince sebeplerle.) Filmleri neye göre izliyorlar? Kriterleri neler? Ve malumumuzdur ki çoğunluk demek vasat demektir (Burada "vasat"ı kötü anlamında kullanmadım, orta anlamında kullandım). Bu bağlamda açıkçası çoğunluğun beğenisinin beni etkilemesine izin vermem ya da vermemeye çalışırım diyeyim. Bu yüzden IMDB'de yüksek puanlı bir filmi beğenmediğim de olur tam tersi de. Mesela Esaretin Bedeli bence de güzel filmdir ama o listede ondan daha iyi filmler vardır bana göre. Yazının teması IMDB'de nesnelliğin nasıl sağlandığı, puanlamanın geçerliliği ile ilgili ama bunlardan anlamadığım için yukarıda yazdıklarım kel alaka olmuş olabilir. Ama yazdık bi kere :) En güzeli, bir filmi değerlendirebilecek seviyede kendimizi geliştirmemiz kendi ölçütlerimizi bulmamız :)